{"id":1150,"date":"2025-05-21T10:45:04","date_gmt":"2025-05-21T10:45:04","guid":{"rendered":"https:\/\/stoma.is\/?p=1150"},"modified":"2025-07-24T10:41:49","modified_gmt":"2025-07-24T10:41:49","slug":"frodleikur-stomaferdakort-og-rakanemi-fyrir-stomathega","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/stoma.is\/?p=1150","title":{"rendered":"Fr\u00f3\u00f0leikur: St\u00f3mafer\u00f0akort og rakanemi fyrir st\u00f3ma\u00feega"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>St\u00f3mafer\u00f0akort og myndband vegna sko\u00f0unar \u00e1 flugv\u00f6llum<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Sk\u00f6mmu eftir a\u00f0 St\u00f3masamt\u00f6kin voru stofnu\u00f0 1980 veittum vi\u00f0 \u00fev\u00ed athygli a\u00f0 st\u00f3mav\u00f6rufyrirt\u00e6ki\u00f0 SQUIBB \u00ed Bretlandi haf\u00f0i l\u00e1ti\u00f0 \u00fatb\u00faa fer\u00f0akort sem h\u00e6gt var a\u00f0 s\u00fdna tollv\u00f6r\u00f0um \u00e1 flugv\u00f6llum \u00feegar \u00feeir &nbsp;vildu sko\u00f0a hj\u00e1lpart\u00e6ki st\u00f3ma\u00feega, svo sem poka og anna\u00f0 tilheyrandi. \u00c1 kortunum voru uppl\u00fdsingatextar \u00e1 ensku, \u00fe\u00fdsku, fr\u00f6nsku og sp\u00e6nsku, og g\u00e1tum vi\u00f0 \u00e1rita\u00f0 \u00fe\u00e1 me\u00f0 nafni vi\u00f0komandi st\u00f3ma\u00feega auk sta\u00f0festingar fr\u00e1 l\u00e6kni um \u00fe\u00f6rf okkar fyrir hj\u00e1lpart\u00e6kin. Mitt kort var undirrita\u00f0 1986 og reyndist vel \u00e1 fer\u00f0al\u00f6gum.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c1rin li\u00f0u og upp \u00far aldam\u00f3tunum g\u00e1fu Norr\u00e6nu st\u00f3masamt\u00f6kin (NOA) \u00fat sameiginlegt fer\u00f0akort, \u00e1 st\u00e6r\u00f0 vi\u00f0 bankakort, sem allir f\u00e9lagar g\u00e1tu, og geta tr\u00falega enn, fengi\u00f0 endurgjaldslaust. \u00c1 \u00fev\u00ed er stuttur og gagnor\u00f0ur texti og hefur norr\u00e6na fer\u00f0akorti\u00f0 reynst m\u00e9r og \u00f6rugglega m\u00f6rgum \u00f6\u00f0rum vel \u00feegar tollver\u00f0ir hafa vilja\u00f0 sko\u00f0a st\u00f3mav\u00f6rur \u00ed handfarangri e\u00f0a \u00feukla \u00e1 manni. Um skei\u00f0 var einnig h\u00e6gt a\u00f0 f\u00e1 st\u00f3mafer\u00f0akort hj\u00e1 Coloplast \u00ed Danm\u00f6rku.<\/p>\n\n\n\n<p>Sem betur fer ver\u00f0a st\u00f3ma\u00feegar ekki oft fyrir \u00f3\u00fe\u00e6gindum \u00e1 flugv\u00f6llum en \u00fe\u00f3 kemur \u00fea\u00f0 fyrir \u00f6\u00f0ru hvoru. N\u00fdlega var\u00f0 75 \u00e1ra bresk g\u00f6mul kona me\u00f0 st\u00f3ma a\u00f0 gangast undir all \u00edtarlega l\u00edkamsleit \u00e1 flugvellinum \u00ed Bristol \u00ed Englandi \u00fe\u00f3tt h\u00fan hafi framv\u00edsa\u00f0 \u00fearlendu fer\u00f0akorti. \u00cd lesendabr\u00e9fi \u00ed riti bresku st\u00f3masamtakanna, IA Journal, greindi h\u00fan fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 sl\u00edkt hafi ekki komi\u00f0 fyrir \u00e1\u00f0ur og v\u00e6ri h\u00fan \u00fe\u00f3 v\u00f6n a\u00f0 flj\u00faga til \u00fdmissa sta\u00f0a. \u00dearna virtist eitthva\u00f0 vanta \u00e1 \u00feekkingu tollvar\u00f0a. Sennilega hef\u00f0u \u00feeir gagn af fr\u00e6\u00f0slumyndbandinu sem St\u00f3masamt\u00f6kin hafa l\u00e1ti\u00f0 gera og var fyrst kynnt \u00e1 \u00e1rsfundi norr\u00e6nu st\u00f3masamtakanna \u00ed Reykjav\u00edk hausti\u00f0 2023. \u00deetta er \u00fearft framtak sem getur a.m.k. komi\u00f0 s\u00e9r vel \u00ed Leifsst\u00f6\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Athyglisver\u00f0 n\u00fdjung \u2013 rakanemi fyrir st\u00f3ma\u00feega<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Fyrir kemur a\u00f0 leki me\u00f0fram st\u00f3mapokum, einkum \u00feegar \u00fargangurinn er mj\u00f6g \u00feunnur. Enn gerist \u00feetta, \u00fe\u00f3tt framfarir hafi or\u00f0i\u00f0 \u00e1 b\u00fana\u00f0i, og hafa kannanir s\u00fdnt a\u00f0 einkum s\u00e9 h\u00e6tta \u00e1 sl\u00edku \u00ed svefni.<\/p>\n\n\n\n<p>Coloplast er fari\u00f0 a\u00f0 kynna \u00e1 Bretlandseyjum rakanema, Heylo, sem varar vi\u00f0 leka \u00far st\u00f3mapokum. Um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a l\u00edtinn plasthlut me\u00f0 sendi, og er hann festur vi\u00f0 pl\u00f6tuna sem pokinn er festur \u00e1. H\u00e6gt er a\u00f0 tengja nemann vi\u00f0 s\u00edma og kemur \u00fe\u00e1 bo\u00f0 til st\u00f3ma\u00feegans \u00feannig a\u00f0 hann vaknar \u00e1\u00f0ur en raki fr\u00e1 leka kemst \u00fat \u00ed n\u00e1ttf\u00f6t og r\u00famf\u00f6t. Haft er eftir ungri konu, tveggja barna m\u00f3\u00f0ur, sem eftir a\u00f0 hafa veri\u00f0 me\u00f0 Crohn\u00b4s sj\u00fakd\u00f3m \u00ed 15 \u00e1r og gengist undir st\u00f3maa\u00f0ger\u00f0 2022, a\u00f0 rakaneminn hafi skipt hana miklu m\u00e1li. \u00cd fyrsta lagi getur h\u00fan n\u00fa komi\u00f0 \u00ed veg fyrir a\u00f0 leki fr\u00e1 poka valdi ska\u00f0a, og \u00ed \u00f6\u00f0ru lagi losnar h\u00fan vi\u00f0 \u00e1hyggjur sem \u00e1\u00f0ur h\u00e9ldu v\u00f6ku fyrir henni og truflu\u00f0u n\u00e6tursvefninn. Neminn kemur s\u00e9r einnig vel a\u00f0 deginum \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan er \u00f6ruggari me\u00f0 sig vi\u00f0 \u00f6ll st\u00f6rf og getur m.a. noti\u00f0 \u00feess a\u00f0 fara \u00ed l\u00edkamsr\u00e6kt e\u00f0a \u00ed b\u00fa\u00f0afer\u00f0. Vonandi ver\u00f0ur \u00feessi n\u00fdji rakanemi f\u00e1nlegur h\u00e9r \u00e1 landi \u00e1\u00f0ur en langt um l\u00ed\u00f0ur.<\/p>\n\n\n\n<p>(Samantekt eftir \u00d3laf R. D\u00fdrmundsson, m.a. me\u00f0 hli\u00f0sj\u00f3n af efni \u00ed IA Journal, b\u00e6\u00f0i \u00ed hausthefti 2024 og vorhefti 2025).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00devagprufur geta gefi\u00f0 n\u00e1kv\u00e6mari ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur en bl\u00f3\u00f0prufur um salt\u00fearfir garnast\u00f3ma\u00feega.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00fdlegar ranns\u00f3knir \u00e1 l\u00edfsg\u00e6\u00f0um garnast\u00f3ma\u00feega ger\u00f0ar \u00e1 H\u00e1sk\u00f3lasj\u00fakrah\u00fasinu \u00ed \u00c1r\u00f3sum \u00ed Danm\u00f6rku hafa m.a. s\u00fdnt a\u00f0 \u00fereyta er algengasta umkv\u00f6rtunarefni\u00f0 e\u00f0a \u00ed allt a\u00f0 70% tilvika. Dr. Charlotte Lock Rud n\u00e6ringars\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingur \u00e1 sj\u00fakrah\u00fasinu hefur kynnt \u00feessar ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur og lagt \u00e1herslu \u00e1 aukna salt\u00fe\u00f6rf eftir garnast\u00f3maa\u00f0ger\u00f0 (ileostomy). \u00dear kom m.a. fram a\u00f0 vi\u00f0 ranns\u00f3kn \u00e1 49 garnast\u00f3ma\u00feegum a\u00f0 saltskortur (natrium) var \u00ed n\u00e6r helmingi \u00feeirra, \u00ed sumum tilvikum alvarlegur, og orsaka\u00f0i m.a. \u00fereytu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dea\u00f0 vekur einnig athygli \u00ed ni\u00f0urst\u00f6\u00f0unum fr\u00e1 \u00c1r\u00f3sum a\u00f0 \u00fea\u00f0 getur skipt m\u00e1li hvers konar s\u00fdni eru tekin \u00far garnast\u00f3ma\u00feegum til a\u00f0 greina hvort \u00feeir f\u00e1i n\u00e6gilegt salt \u00ed f\u00e6\u00f0unni. Dr. Charlotte bendir \u00e1 a\u00f0 n\u00e1kv\u00e6mari uppl\u00fdsingar f\u00e1ist um salt\u00e1standi\u00f0 \u00ed l\u00edkamanum me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 taka \u00fevags\u00fdni fremur en bl\u00f3\u00f0s\u00fdni og m\u00e6lir me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00e6knar geri \u00fea\u00f0. \u00deannig f\u00e1ist n\u00e1kv\u00e6mari ni\u00f0ursta\u00f0a sem betra s\u00e9 a\u00f0 treysta \u00e1 vi\u00f0 r\u00e1\u00f0gj\u00f6f um f\u00e6\u00f0uval. Me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um, bl\u00f3\u00f0s\u00fdni geti bent til e\u00f0lilegs \u00e1stands \u00fe\u00f3tt \u00fevags\u00fdni\u00f0 greint skort.<\/p>\n\n\n\n<p>(Samantekt eftir \u00d3laf R. D\u00fdrmundsson \u00e1 efni \u00ed COPA, riti d\u00f6nsku st\u00f3masamtakanna, 6. tbl. 2024).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>St\u00f3mafer\u00f0akort og myndband vegna sko\u00f0unar \u00e1 flugv\u00f6llum. Sk\u00f6mmu eftir a\u00f0 St\u00f3masamt\u00f6kin voru stofnu\u00f0 1980 veittum vi\u00f0 \u00fev\u00ed athygli a\u00f0 st\u00f3mav\u00f6rufyrirt\u00e6ki\u00f0 SQUIBB \u00ed Bretlandi haf\u00f0i l\u00e1ti\u00f0 \u00fatb\u00faa fer\u00f0akort sem h\u00e6gt var a\u00f0 s\u00fdna tollv\u00f6r\u00f0um \u00e1 flugv\u00f6llum \u00feegar \u00feeir &nbsp;vildu sko\u00f0a hj\u00e1lpart\u00e6ki st\u00f3ma\u00feega, svo sem poka og anna\u00f0 tilheyrandi. \u00c1 kortunum voru uppl\u00fdsingatextar \u00e1 ensku, \u00fe\u00fdsku, fr\u00f6nsku [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1151,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_genesis_hide_title":false,"_genesis_hide_breadcrumbs":false,"_genesis_hide_singular_image":false,"_genesis_hide_footer_widgets":false,"_genesis_custom_body_class":"","_genesis_custom_post_class":"","_genesis_layout":"","footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/stoma.is\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/stomacard-copy-scaled.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1150"}],"collection":[{"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1150"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1150\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1158,"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1150\/revisions\/1158"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1151"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}