{"id":1184,"date":"2026-01-07T11:10:14","date_gmt":"2026-01-07T11:10:14","guid":{"rendered":"https:\/\/stoma.is\/?page_id=1184"},"modified":"2026-01-07T11:11:24","modified_gmt":"2026-01-07T11:11:24","slug":"stomaferdakort-og-myndband-vegna-skodunar-a-flugvollum","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/stoma.is\/?page_id=1184","title":{"rendered":"St\u00f3mafer\u00f0akort og myndband vegna sko\u00f0unar \u00e1 flugv\u00f6llum."},"content":{"rendered":"\n<p>Sk\u00f6mmu eftir a\u00f0 St\u00f3masamt\u00f6kin voru stofnu\u00f0 1980 veittum vi\u00f0 \u00fev\u00ed athygli a\u00f0 st\u00f3mav\u00f6rufyrirt\u00e6ki\u00f0 SQUIBB \u00ed Bretlandi haf\u00f0i l\u00e1ti\u00f0 \u00fatb\u00faa fer\u00f0akort sem h\u00e6gt var a\u00f0 s\u00fdna tollv\u00f6r\u00f0um \u00e1 flugv\u00f6llum \u00feegar \u00feeir &nbsp;vildu sko\u00f0a hj\u00e1lpart\u00e6ki st\u00f3ma\u00feega, svo sem poka og anna\u00f0 tilheyrandi. \u00c1 kortunum voru uppl\u00fdsingatextar \u00e1 ensku, \u00fe\u00fdsku, fr\u00f6nsku og sp\u00e6nsku, og g\u00e1tum vi\u00f0 \u00e1rita\u00f0 \u00fe\u00e1 me\u00f0 nafni vi\u00f0komandi st\u00f3ma\u00feega auk sta\u00f0festingar fr\u00e1 l\u00e6kni um \u00fe\u00f6rf okkar fyrir hj\u00e1lpart\u00e6kin. Mitt kort var undirrita\u00f0 1986 og reyndist vel \u00e1 fer\u00f0al\u00f6gum.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c1rin li\u00f0u og upp \u00far aldam\u00f3tunum g\u00e1fu Norr\u00e6nu st\u00f3masamt\u00f6kin (NOA) \u00fat sameiginlegt fer\u00f0akort, \u00e1 st\u00e6r\u00f0 vi\u00f0 bankakort, sem allir f\u00e9lagar g\u00e1tu, og geta tr\u00falega enn, fengi\u00f0 endurgjaldslaust. \u00c1 \u00fev\u00ed er stuttur og gagnor\u00f0ur texti og hefur norr\u00e6na fer\u00f0akorti\u00f0 reynst m\u00e9r og \u00f6rugglega m\u00f6rgum \u00f6\u00f0rum vel \u00feegar tollver\u00f0ir hafa vilja\u00f0 sko\u00f0a st\u00f3mav\u00f6rur \u00ed handfarangri e\u00f0a \u00feukla \u00e1 manni. Um skei\u00f0 var einnig h\u00e6gt a\u00f0 f\u00e1 st\u00f3mafer\u00f0akort hj\u00e1 Coloplast \u00ed Danm\u00f6rku.<\/p>\n\n\n\n<p>Sem betur fer ver\u00f0a st\u00f3ma\u00feegar ekki oft fyrir \u00f3\u00fe\u00e6gindum \u00e1 flugv\u00f6llum en \u00fe\u00f3 kemur \u00fea\u00f0 fyrir \u00f6\u00f0ru hvoru. N\u00fdlega var\u00f0 75 \u00e1ra bresk g\u00f6mul kona me\u00f0 st\u00f3ma a\u00f0 gangast undir all \u00edtarlega l\u00edkamsleit \u00e1 flugvellinum \u00ed Bristol \u00ed Englandi \u00fe\u00f3tt h\u00fan hafi framv\u00edsa\u00f0 \u00fearlendu fer\u00f0akorti. \u00cd lesendabr\u00e9fi \u00ed riti bresku st\u00f3masamtakanna, IA Journal, greindi h\u00fan fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 sl\u00edkt hafi ekki komi\u00f0 fyrir \u00e1\u00f0ur og v\u00e6ri h\u00fan \u00fe\u00f3 v\u00f6n a\u00f0 flj\u00faga til \u00fdmissa sta\u00f0a. \u00dearna virtist eitthva\u00f0 vanta \u00e1 \u00feekkingu tollvar\u00f0a. Sennilega hef\u00f0u \u00feeir gagn af fr\u00e6\u00f0slumyndbandinu&nbsp; sem St\u00f3masamt\u00f6kin hafa l\u00e1ti\u00f0 gera og var fyrst kynnt \u00e1 \u00e1rsfundi norr\u00e6nu st\u00f3masamtakanna \u00ed Reykjav\u00edk hausti\u00f0 2023. \u00deetta er \u00fearft framtak sem getur a.m.k. komi\u00f0 s\u00e9r vel \u00ed Leifsst\u00f6\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Athyglisver\u00f0 n\u00fdjung \u2013 rakanemi fyrir st\u00f3ma\u00feega<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Fyrir kemur a\u00f0 leki me\u00f0fram st\u00f3mapokum, einkum \u00feegar \u00fargangurinn er mj\u00f6g \u00feunnur. Enn gerist \u00feetta, \u00fe\u00f3tt framfarir hafi or\u00f0i\u00f0 \u00e1 b\u00fana\u00f0i, og hafa kannanir s\u00fdnt a\u00f0 einkum s\u00e9 h\u00e6tta \u00e1 sl\u00edku \u00ed svefni.<\/p>\n\n\n\n<p>Coloplast er fari\u00f0 a\u00f0 kynna \u00e1 Bretlandseyjum rakanema, Heylo, sem varar vi\u00f0 leka \u00far st\u00f3mapokum. Um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a l\u00edtinn plasthlut me\u00f0 sendi, og er hann festur vi\u00f0 pl\u00f6tuna sem pokinn er festur \u00e1. H\u00e6gt er a\u00f0 tengja nemann vi\u00f0 s\u00edma og kemur \u00fe\u00e1 bo\u00f0 til st\u00f3ma\u00feegans \u00feannig a\u00f0 hann vaknar \u00e1\u00f0ur en raki fr\u00e1 leka kemst \u00fat \u00ed n\u00e1ttf\u00f6t og r\u00famf\u00f6t. Haft er eftir ungri konu, tveggja barna m\u00f3\u00f0ur, sem eftir a\u00f0 hafa veri\u00f0 me\u00f0 Crohn\u00b4s sj\u00fakd\u00f3m \u00ed 15 \u00e1r og gengist undir st\u00f3maa\u00f0ger\u00f0 2022, a\u00f0 rakaneminn hafi skipt hana miklu m\u00e1li. \u00cd fyrsta lagi getur h\u00fan n\u00fa komi\u00f0 \u00ed veg fyrir a\u00f0 leki fr\u00e1 poka valdi ska\u00f0a, og \u00ed \u00f6\u00f0ru lagi losnar h\u00fan vi\u00f0 \u00e1hyggjur sem \u00e1\u00f0ur h\u00e9ldu v\u00f6ku fyrir henni og truflu\u00f0u n\u00e6tursvefninn. Neminn kemur s\u00e9r einnig vel a\u00f0 deginum \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan er \u00f6ruggari me\u00f0 sig vi\u00f0 \u00f6ll st\u00f6rf og getur m.a. noti\u00f0 \u00feess a\u00f0 fara \u00ed l\u00edkamsr\u00e6kt e\u00f0a \u00ed b\u00fa\u00f0afer\u00f0. Vonandi ver\u00f0ur \u00feessi n\u00fdji rakanemi f\u00e1nlegur h\u00e9r \u00e1 landi \u00e1\u00f0ur en langt um l\u00ed\u00f0ur.<\/p>\n\n\n\n<p>(Samantekt eftir \u00d3laf R. D\u00fdrmundsson, m.a. me\u00f0 hli\u00f0sj\u00f3n af efni \u00ed IA Journal, b\u00e6\u00f0i \u00ed hausthefti 2024 og vorhefti 2025).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00devagprufur geta gefi\u00f0 n\u00e1kv\u00e6mari ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur en bl\u00f3\u00f0prufur um salt\u00fearfir garnast\u00f3ma\u00feega.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00fdlegar ranns\u00f3knir \u00e1 l\u00edfsg\u00e6\u00f0um garnast\u00f3ma\u00feega ger\u00f0ar \u00e1 H\u00e1sk\u00f3lasj\u00fakrah\u00fasinu \u00ed \u00c1r\u00f3sum \u00ed Danm\u00f6rku hafa m.a. s\u00fdnt a\u00f0 \u00fereyta er algengasta umkv\u00f6rtunarefni\u00f0 e\u00f0a \u00ed allt a\u00f0 70% tilvika. Dr. Charlotte Lock Rud n\u00e6ringars\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingur \u00e1 sj\u00fakrah\u00fasinu hefur kynnt \u00feessar ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur og lagt \u00e1herslu \u00e1 aukna salt\u00fe\u00f6rf eftir garnast\u00f3maa\u00f0ger\u00f0 (ileostomy). \u00dear kom m.a. fram a\u00f0 vi\u00f0 ranns\u00f3kn \u00e1 49 garnast\u00f3ma\u00feegum a\u00f0 saltskortur (natrium) var \u00ed n\u00e6r helmingi \u00feeirra, \u00ed sumum tilvikum alvarlegur, og orsaka\u00f0i m.a. \u00fereytu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dea\u00f0 vekur einnig athygli \u00ed ni\u00f0urst\u00f6\u00f0unum fr\u00e1 \u00c1r\u00f3sum a\u00f0 \u00fea\u00f0 getur skipt m\u00e1li hvers konar s\u00fdni eru tekin \u00far garnast\u00f3ma\u00feegum til a\u00f0 greina hvort \u00feeir f\u00e1i n\u00e6gilegt salt \u00ed f\u00e6\u00f0unni. Dr. Charlotte bendir \u00e1 a\u00f0 n\u00e1kv\u00e6mari uppl\u00fdsingar f\u00e1ist um salt\u00e1standi\u00f0 \u00ed l\u00edkamanum me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 taka \u00fevags\u00fdni fremur en bl\u00f3\u00f0s\u00fdni og m\u00e6lir me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00e6knar geri \u00fea\u00f0. \u00deannig f\u00e1ist n\u00e1kv\u00e6mari ni\u00f0ursta\u00f0a sem betra s\u00e9 a\u00f0 treysta \u00e1 vi\u00f0 r\u00e1\u00f0gj\u00f6f um f\u00e6\u00f0uval. Me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um, bl\u00f3\u00f0s\u00fdni geti bent til e\u00f0lilegs \u00e1stands \u00fe\u00f3tt \u00fevags\u00fdni\u00f0 greint skort.<\/p>\n\n\n\n<p>( Samantekt eftir \u00d3laf R. D\u00fdrmundsson \u00e1 efni \u00ed COPA, riti d\u00f6nsku st\u00f3masamtakanna, 6. tbl. 2024).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tengsl \u00e1 milli neyslu miki\u00f0 unninna matv\u00e6la og sj\u00fakd\u00f3ma \u00ed \u00fe\u00f6rmum<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Um \u00e1rabil hefur miki\u00f0 veri\u00f0 fjalla\u00f0 um \u00e1hrif miki\u00f0 unninna matv\u00e6la og drykkja \u00e1 heilsufar f\u00f3lks og hafa l\u00e6knar og n\u00e6ringarfr\u00e6\u00f0ingar st\u00f6\u00f0ugt uppi varna\u00f0aror\u00f0 \u00ed r\u00e6\u00f0u og riti. T\u00edmarit d\u00f6nsku st\u00f3masamtakanna, COPA, hefur birt yfirlit \u00fear sem dregnar eru saman ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur v\u00edsindaranns\u00f3kna um \u00feessi efni fr\u00e1 \u00fdmsum l\u00f6ndum. \u00dear kemur m.a. fram a\u00f0 mikil neysla sl\u00edkra drykkja og matv\u00e6la, sem eru gjarnan mj\u00f6g sykur- og saltr\u00edk, geti m.a. auki\u00f0 h\u00e6ttu \u00e1 sj\u00fakd\u00f3mum \u00ed \u00fe\u00f6rmum, \u00fear me\u00f0 s\u00e1raristilb\u00f3lgu&nbsp; (Colitis ulcerosa) og Crohn\u00b4s sj\u00fakd\u00f3mi. \u00dearna koma s\u00e6lg\u00e6ti og skyndibitar miki\u00f0 vi\u00f0 s\u00f6gu og \u00ed vaxandi m\u00e6li tilb\u00fanir r\u00e9ttir me\u00f0 miki\u00f0 geymslu\u00feol sem tengist \u00fdmissi efnanotkun.<\/p>\n\n\n\n<p>Riti\u00f0 vekur einnig athygli \u00e1 ni\u00f0urst\u00f6\u00f0um neytendakannana&nbsp; sem danska krabbameinsf\u00e9lagi\u00f0 l\u00e9t gera n\u00fdlega \u00e1 s\u00f6lu &nbsp;m\u00f6rg hundru\u00f0 tegunda mat- og drykkjarvara \u00ed \u00e1tta helstu verslanake\u00f0junum&nbsp; \u00ed Danm\u00f6rku. A\u00f0 me\u00f0altali reyndust 46% tilbo\u00f0svara, og \u00fear me\u00f0 \u00feeirra \u00e1 l\u00e6gstu ver\u00f0unum, vera \u00ed flokki vara sem taldar eru \u00f3holla. \u00deannig freistast neytendur, s\u00e9rstaklega l\u00e1gtekjuf\u00f3lk,&nbsp; til a\u00f0 kaupa miki\u00f0 sl\u00edkar matv\u00f6rur gagnst\u00e6tt r\u00edkjandi manneldismarkmi\u00f0um.<\/p>\n\n\n\n<p>( Samantekt eftir \u00d3laf R. D\u00fdrmundsson \u00e1 efni \u00ed COPA, riti d\u00f6nsku st\u00f3masamtakanna, 4.og 5.tbl. 2025).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Vi\u00f0horf breskra st\u00f3ma\u00feega til uppl\u00fdsingar- og kynningarm\u00e1la<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bresku garnast\u00f3ma- og j-pokasamt\u00f6kin (IA), stofnu\u00f0 1956 af skur\u00f0l\u00e6kninum Brian Brooks, halda uppi miklu uppl\u00fdsinga- og kynningarstarfi&nbsp; \u00e1 \u00f6llum Bretlandseyjum, m.a.&nbsp; me\u00f0 \u00fatg\u00e1fu vanda\u00f0s rits, IA Journal, auk \u00feess a\u00f0 halda \u00fati vefs\u00ed\u00f0u. N\u00fdlega ger\u00f0u samt\u00f6kin sko\u00f0anak\u00f6nnun me\u00f0al f\u00e9laganna \u00fear sem reynt var a\u00f0 greina vi\u00f0horf st\u00f3ma\u00feega til starfseminnar, m.a. til fundas\u00f3knar \u00ed hinum \u00fdmsu deildum. L\u00edkt og gerist \u00ed sl\u00edkum samt\u00f6kum fer \u00fear fram miki\u00f0 sj\u00e1lfbo\u00f0li\u00f0astarf, \u00e1 margan h\u00e1tt svipa\u00f0 og hj\u00e1 St\u00f3masamt\u00f6kum lpart\u00e6kja\ufdfdirt\u00e6kja sem annast innflutning og dreifingu hjtil \u00feess a\u00f0 iklu uppl\u00cdslands. IA vildi einnig m.a vita hvernig f\u00e9lagar&nbsp; n\u00e1lgu\u00f0ust uppl\u00fdsingar um starfsemina til a\u00f0 geta fylgst sem best me\u00f0 henni. \u00de\u00e1 kom \u00feetta \u00ed lj\u00f3s:<\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u00f0 lestur&nbsp; IA Journal sem gefi\u00f0 er \u00fat \u00e1rsfj\u00f3r\u00f0ungslega, <strong>95%<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 fara inn \u00e1 vefs\u00ed\u00f0u IA, <strong>32%<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 fara inn \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0la, <strong>23%<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00dearna kom \u00fev\u00ed greinilega \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 prent\u00fatg\u00e1fan af IA Journal, sem berst f\u00e9l\u00f6gum me\u00f0 hef\u00f0bundnum landp\u00f3sti, n\u00fdtist \u00feeim lang best. \u00de\u00e1 kom \u00ed lj\u00f3s \u00ed \u00f6\u00f0rum hluta k\u00f6nnunarinnar a\u00f0 n\u00e6r helmingur f\u00e9laganna var ekki a\u00f0 n\u00fdta s\u00e9r uppl\u00fdsingar fr\u00e1&nbsp; IA samt\u00f6kunum \u00e1 internetinu. \u00deetta er athyglisvert \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 notkun \u00feess er jafnan talin mj\u00f6g almenn. &nbsp;Vi\u00f0horfsk\u00f6nnun me\u00f0al st\u00f3m\u00feega h\u00e9r \u00e1 landi, sem m\u00e6tti l\u00edka n\u00e1 til heilbrig\u00f0isstarfsf\u00f3lks og fyrirt\u00e6kja sem annast innflutning og dreifingu hj\u00e1lpart\u00e6kja, g\u00e6ti gefi\u00f0 gagnlegar v\u00edsbendingar um \u00feessi efni. Uppl\u00fdsinga- og kynningarm\u00e1lin eru alltaf mikilv\u00e6g, h\u00e9r sem annars sta\u00f0ar.<\/p>\n\n\n\n<p>(Samantekt eftir \u00d3laf R. D\u00fdrmundsson \u00e1 efni \u00ed IA Journal, riti bresku st\u00f3masamtakanna, sumarhefti 2025).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sk\u00f6mmu eftir a\u00f0 St\u00f3masamt\u00f6kin voru stofnu\u00f0 1980 veittum vi\u00f0 \u00fev\u00ed athygli a\u00f0 st\u00f3mav\u00f6rufyrirt\u00e6ki\u00f0 SQUIBB \u00ed Bretlandi haf\u00f0i l\u00e1ti\u00f0 \u00fatb\u00faa fer\u00f0akort sem h\u00e6gt var a\u00f0 s\u00fdna tollv\u00f6r\u00f0um \u00e1 flugv\u00f6llum \u00feegar \u00feeir &nbsp;vildu sko\u00f0a hj\u00e1lpart\u00e6ki st\u00f3ma\u00feega, svo sem poka og anna\u00f0 tilheyrandi. \u00c1 kortunum voru uppl\u00fdsingatextar \u00e1 ensku, \u00fe\u00fdsku, fr\u00f6nsku og sp\u00e6nsku, og g\u00e1tum vi\u00f0 \u00e1rita\u00f0 \u00fe\u00e1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_genesis_hide_title":false,"_genesis_hide_breadcrumbs":false,"_genesis_hide_singular_image":false,"_genesis_hide_footer_widgets":false,"_genesis_custom_body_class":"","_genesis_custom_post_class":"","_genesis_layout":"","footnotes":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1184"}],"collection":[{"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1184"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1184\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1186,"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1184\/revisions\/1186"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1184"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}