{"id":101,"date":"2015-03-10T20:47:28","date_gmt":"2015-03-10T20:47:28","guid":{"rendered":"http:\/\/stoma.is\/?page_id=101"},"modified":"2015-07-15T13:52:35","modified_gmt":"2015-07-15T13:52:35","slug":"matarraedi-eftir-adgerd","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/stoma.is\/?page_id=101","title":{"rendered":"Matarr\u00e6\u00f0i eftir a\u00f0ger\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>Svava Engilbertsd\u00f3ttir n\u00e6ringarr\u00e1\u00f0gjafi \u00e1 Landsp\u00edtalanum h\u00e9lt fr\u00f3\u00f0legt erindi \u00e1 fr\u00e6\u00f0slufundi St\u00f3masamtakanna 1. n\u00f3vember 2007 sem h\u00fan nefndi Matar\u00e6\u00f0i, n\u00e6ring og melting \u2013 eftir a\u00f0ger\u00f0 \u00e1 meltingarvegi. H\u00e9r ver\u00f0ur drepi\u00f0 \u00e1 \u00fea\u00f0 helsta sem fram kom \u00ed erindi hennar.<\/p>\n<p><strong>R\u00e1\u00f0leggingar um matar\u00e6\u00f0i<\/strong><\/p>\n<p>Hlutverk f\u00e6\u00f0unnar er a\u00f0 veita l\u00edkamanum orku og nau\u00f0synleg n\u00e6ringarefni. Hj\u00e1 fullor\u00f0num og b\u00f6rnum fr\u00e1 tveggja \u00e1ra aldri skiptir m\u00e1li a\u00f0 fj\u00f6lbreytni \u00ed f\u00e6\u00f0uvali s\u00e9 \u00ed fyrirr\u00fami. \u00cd \u00fev\u00ed sambandi er r\u00e9tt a\u00f0 hafa eftirfarandi f\u00e6\u00f0usamsetningu \u00ed huga: Gr\u00e6nmeti og \u00e1vextir daglega. Fiskur \u2013 helst tvisvar \u00ed viku e\u00f0a oftar. Gr\u00f3ft brau\u00f0 og annar kornmatur. Fituminni mj\u00f3lkurv\u00f6rur. Salt \u00ed h\u00f3fi. L\u00fdsi e\u00f0a annar D-v\u00edtam\u00edngjafi. Trefjar a.m.k. 25 gr\u00f6mm \u00e1 dag. Vatn er besti svaladrykkurinn. H\u00e9r m\u00e6tti hafa \u00ed huga f\u00e6\u00f0uhringinn sem flestir \u00e6ttu a\u00f0 kannast vi\u00f0. Honum m\u00e1 skipta \u00ed sex jafn \u00fer\u00edhyrninga: 1) Fiskur \/ kj\u00f6t \/ egg \/ baunir. 2) Feitmeti. 3) Kornv\u00f6rur. 4) Gr\u00e6nmeti. 5) \u00c1vextir \/ ber. 6) Mj\u00f3lk \/ mj\u00f3lkurv\u00f6rur.<\/p>\n<p><strong>L\u00ed\u00f0an og n\u00e6ring fyrir a\u00f0ger\u00f0<\/strong><\/p>\n<p>L\u00ed\u00f0an f\u00f3lks og n\u00e6ring fyrir a\u00f0ger\u00f0 er einstaklingsbundin en vissulega skiptir m\u00e1li hva\u00f0a hluti meltingarvegarins er sj\u00fakur. F\u00f3lk me\u00f0 meltingarf\u00e6rasj\u00fakd\u00f3ma bor\u00f0ar oft ekki vegna vanl\u00ed\u00f0unar og\/e\u00f0a hr\u00e6\u00f0slu vi\u00f0 verki. \u00dev\u00ed l\u00ed\u00f0ur jafnvel best a\u00f0 bor\u00f0a alls ekki. Sl\u00edkt eykur h\u00e6ttu \u00e1 einh\u00e6fu f\u00e6\u00f0i og vann\u00e6ringu. \u00dea\u00f0 hefur aftur \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r einh\u00e6ft f\u00e6\u00f0uval og \u00feyngdartap sem getur numi\u00f0 10-15 kg.<\/p>\n<p><strong>F\u00e6\u00f0uval eftir st\u00f3maa\u00f0ger\u00f0<\/strong><\/p>\n<p>Markmi\u00f0i me\u00f0 r\u00e1\u00f0gj\u00f6f um f\u00e6\u00f0uval eftir st\u00f3maa\u00f0ger\u00f0 er ferns konar: Koma \u00ed veg fyrir v\u00f6kva- og steinefnatap. M\u00e6ta orku- og n\u00e6ringar\u00fe\u00f6rf. Koma \u00ed veg fyrir st\u00edflu. Hafa \u00e1hrif \u00e1 \u00fea\u00f0 sem \u00ed pokann kemur. Skipta m\u00e1 f\u00e6\u00f0u eftir st\u00f3maa\u00f0ger\u00f0 \u00ed tv\u00f6 t\u00edmabil. Hi\u00f0 fyrra er fyrstu 6-8 vikur eftir a\u00f0ger\u00f0. \u00c1 sp\u00edtalanum er byrja\u00f0 me\u00f0 flj\u00f3tandi f\u00e6\u00f0u sem sm\u00e1m saman breytist \u00ed fasta f\u00e6\u00f0u. Seinna t\u00edmabili\u00f0 er \u00feegar einstaklingur er b\u00fainn a\u00f0 n\u00e1 bata eftir a\u00f0ger\u00f0 og getur fari\u00f0 a\u00f0 bor\u00f0a flest alla f\u00e6\u00f0u. Nau\u00f0synlegt er \u00fe\u00e1 a\u00f0 pr\u00f3fa sig \u00e1fram me\u00f0 einstakar f\u00e6\u00f0utegundir, taka fyrir eina \u00ed einu, sleppa hla\u00f0bor\u00f0um. \u00dea\u00f0 tekur alltaf einhvern t\u00edma a\u00f0 venja sig \u00e1 \u00fe\u00e1 f\u00e6\u00f0u sem ma\u00f0ur var vanur a\u00f0 neyta. Fyrstu m\u00e1lt\u00ed\u00f0irnar skipta miklu m\u00e1li og \u00fev\u00ed \u00fearf a\u00f0 fara r\u00f3lega af sta\u00f0. Nau\u00f0synlegt er a\u00f0 tyggja matinn vel og taka g\u00f3\u00f0an t\u00edma \u00ed a\u00f0 matast. Nokkrar sm\u00e6rri m\u00e1lt\u00ed\u00f0ir \u00e1 dag eru heppilegri og nau\u00f0synlegt er a\u00f0 drekka vel, ekki s\u00edst \u00e1 milli m\u00e1la. Garnast\u00f3ma\u00feegar \u00feurfa auki\u00f0 salt.<\/p>\n<p>F\u00e6\u00f0a sem getur st\u00edfla\u00f0: \u00c1vaxtah\u00fd\u00f0i og \u00feurrka\u00f0ir \u00e1vextir, svo sem gr\u00e1f\u00edkjur, d\u00f6\u00f0lur og r\u00fas\u00ednur. Hnetur, fr\u00e6, m\u00f6ndlur og k\u00f3kosmj\u00f6l. Ma\u00edskorn, hv\u00edtk\u00e1l og popkorn. H\u00fd\u00f0i og t\u00e6gjur, svo sem spergill (aspargus), seller\u00ed, t\u00f3matar og ananas.<\/p>\n<p>F\u00e6\u00f0a sem \u00feykkir: Hafrar, vel \u00feroska\u00f0ir bananar, eplamauk, so\u00f0in grj\u00f3n og pasta, so\u00f0in mj\u00f3lk, j\u00f3g\u00fart, hnetusmj\u00f6r, sag\u00f3grj\u00f3n, bygg.<\/p>\n<p>F\u00e6\u00f0a sem \u00feynnir: Appels\u00ednu- og sveskjusafi, mikil s\u00e6tindi, lakkr\u00eds, \u00feurrka\u00f0ir \u00e1vextir, bj\u00f3r og \u00e1fengi, sterkt krydda\u00f0ur matur, kaffi.<\/p>\n<p>F\u00e6\u00f0a sem getur haft \u00e1hrif \u00e1 loft og\/e\u00f0a lykt: Baunir \u00fdmiss konar, hv\u00edtk\u00e1l, laukur, hv\u00edtlaukur, gosdrykkir og bj\u00f3r, mel\u00f3nur, gulr\u00f3fur, dj\u00fapsteiktur matur, sterkir ostar, krydd, r\u00fagbrau\u00f0, fiskur og egg.<\/p>\n<p>Anna\u00f0 sem getur haft \u00e1hrif \u00e1 loftmyndun: \u00d3regla \u00e1 m\u00e1lt\u00ed\u00f0um, illa tuggi\u00f0 og bor\u00f0a\u00f0 hratt, tyggj\u00f3notkun, drukki\u00f0 me\u00f0 r\u00f6ri, tuggi\u00f0 me\u00f0 opinn munn, s\u00e6tuefni \u00fdmiss konar.<\/p>\n<p>J\u00e1rnr\u00edk og kalkr\u00edk f\u00e6\u00f0a er nau\u00f0synleg. D\u00e6mi um j\u00e1rnr\u00edka f\u00e6\u00f0u eru Cheerios, bl\u00f3\u00f0m\u00f6r, lifur, lifrarpylsa, lifrark\u00e6fa, nautakj\u00f6t, lambakj\u00f6t, gr\u00f3f brau\u00f0 og kornv\u00f6rur og d\u00f6kkgr\u00e6nt gr\u00e6nmeti. D\u00e6mi um kalkr\u00edka f\u00e6\u00f0u eru ostur, sard\u00ednur, j\u00f3g\u00fart, mj\u00f3lk, skyr og kotas\u00e6la.<br \/>\nH\u00e6tta er \u00e1 bein\u00feynningu ef kalk og D-v\u00edtam\u00edn vantar. D-v\u00edtam\u00edn er \u00ed l\u00fdsi, feitum fiski og sard\u00ednum.<\/p>\n<p><span style=\"line-height: 1.5;\">A\u00f0 lokum skal h\u00e9r bent \u00e1 nokkrar gagnlega \u00edslenskar vefs\u00ed\u00f0ur um matar\u00e6\u00f0i og innihald matv\u00e6la:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li>www.matis.is\/ISGEM\/is\/leit<\/li>\n<li>www.matarvefurinn.is\/<\/li>\n<li>www.lydheilsustod.is\/<\/li>\n<li>www.ust.is\/<\/li>\n<\/ul>\n<p>&#8212;-<\/p>\n<p>\u00de\u00fa \u00e1tt a\u00f0 geta bor\u00f0a\u00f0 svo til sama mat og \u00fe\u00fa hefur gert hinga\u00f0 til. Hafi \u00fe\u00e9r or\u00f0i\u00f0 \u00f3m\u00f3tt e\u00f0a li\u00f0i\u00f0 illa af einhverri f\u00e6\u00f0u fyrir a\u00f0ger\u00f0 er \u00fe\u00e9r r\u00e1\u00f0lagt a\u00f0 halda \u00e1fram a\u00f0 for\u00f0ast hana. \u00de\u00fa \u00e6ttir a\u00f0 g\u00e6ta var\u00fa\u00f0ar \u00ed matarvali \u00ed fyrstu e\u00f0a \u00feanga\u00f0 til \u00fe\u00fa hefur komist a\u00f0 \u00fev\u00ed hva\u00f0 \u00fe\u00fa \u00feolir. Sumir geta bor\u00f0a\u00f0 og drukki\u00f0 allt en a\u00f0rir \u00feurfa a\u00f0 for\u00f0ast t.d. miki\u00f0 steiktan, feitan e\u00f0a mj\u00f6g krydda\u00f0an mat (karr\u00fd, feiti, flesk, sinnep o.fl.) og \u00fdmsa drykki, s.s. brennd v\u00edn, rau\u00f0v\u00edn og s\u00e6ta l\u00edkj\u00f6ra. \u00dear sem meltingarvefurinn hefur styst er r\u00e9tt a\u00f0 for\u00f0ast mat sem meltist illa og m\u00e1 \u00ed \u00fev\u00ed sambandi nefna poppkorn, hnetur, karr\u00fd o.\u00fe.h. Meginatri\u00f0i\u00f0 er \u00fe\u00f3 \u00feetta: a\u00f0 tyggja matinn vel og drekka sem mest me\u00f0 honum. Vi\u00f0 r\u00e1\u00f0leggjum \u00fe\u00e9r a\u00f0 drekka sem mest af vatni e\u00f0a \u00f6\u00f0rum v\u00f6kva og garnast\u00f3ma\u00feegum er r\u00e1\u00f0lagt a\u00f0 f\u00e1 s\u00e9r meira salt en venjulega, t.d. me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 salta matinn vel.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 sem m\u00e1li skiptir er \u00fe\u00f3 a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ekki til ein regla \u00ed \u00feessum efnum fremur en \u00f6\u00f0rum sem gildir fyrir alla. \u00de\u00fa ver\u00f0ur sj\u00e1lf(ur) a\u00f0 pr\u00f3fa \u00feig \u00e1fram \u00ed \u00feessu tilliti.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Svava Engilbertsd\u00f3ttir n\u00e6ringarr\u00e1\u00f0gjafi \u00e1 Landsp\u00edtalanum h\u00e9lt fr\u00f3\u00f0legt erindi \u00e1 fr\u00e6\u00f0slufundi St\u00f3masamtakanna 1. n\u00f3vember 2007 sem h\u00fan nefndi Matar\u00e6\u00f0i, n\u00e6ring og melting \u2013 eftir a\u00f0ger\u00f0 \u00e1 meltingarvegi. H\u00e9r ver\u00f0ur drepi\u00f0 \u00e1 \u00fea\u00f0 helsta sem fram kom \u00ed erindi hennar. R\u00e1\u00f0leggingar um matar\u00e6\u00f0i Hlutverk f\u00e6\u00f0unnar er a\u00f0 veita l\u00edkamanum orku og nau\u00f0synleg n\u00e6ringarefni. Hj\u00e1 fullor\u00f0num og b\u00f6rnum [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":{"_genesis_hide_title":false,"_genesis_hide_breadcrumbs":false,"_genesis_hide_singular_image":false,"_genesis_hide_footer_widgets":false,"_genesis_custom_body_class":"","_genesis_custom_post_class":"","_genesis_layout":"","footnotes":""},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/101"}],"collection":[{"href":"http:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=101"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":378,"href":"http:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/101\/revisions\/378"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/stoma.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}